ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΚΟΡΝΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗ ΜΕ ΓΑΛΛΟΥΣ ΑΝΑΡΧΙΚΟΥΣ ΣΤΟ RADIO LIBERTAIRE
Τον Κορνήλιο Καστοριάδη τον "γνώρισα" ως φοιτητής στα μέσα των '80s. Ήταν η εποχή όπου άρχιζαν να μεταφράζονται ευρέως στα ελληνικά τα βιβλία του. Η σκέψη του υπήρξε η κύρια αιτία του απεγκλωβισμού μου από την αναρχική ηθικολογία και απλοϊκότητα: μου φαινόταν ότι ο Καστοριάδης έλεγε πολύ καλύτερα και πειστικότερα αυτό που ήθελε να πει ο αναρχισμός. Φαίνεται ότι κατά παρόμοιο τρόπο σκέφτονταν και άλλοι αναρχικοί εκείνη την εποχή και γι' αυτό τα βιβλία του είχαν προκαλέσει πολύ περισσότερο προβληματισμό και συζητήσεις (και αμηχανία) στον διεθνή και εγχώριο αναρχικό χώρο, απ' όσο στην αριστερά (από σύμπασα την οποία απερρίφθη αμέσως). Θα μπορούσε μάλιστα να πει κάποιος ότι η σκέψη του Καστοριάδη απευθυνόταν "εγγενώς" στους αναρχικούς, περισσότερο από όσο σε οποιονδήποτε άλλον. Δυστυχώς η σκέψη του σημαντικότερου φιλισόφου της μεταδιαφωτιστικής εποχής (οικονομολόγος, ψυχαναλυτής, πολιτικός επιστήμονας κλπ.) δεν φαίνεται να επηρέασε σημαντικά τον αναρχισμό. Έτσι ο τελευταίος έχασε την ιστορική ευκαιρία να επικαιροποιηθεί, να πείσει και να εκκινήσει την επαναστατική αλληλουχία στις χώρες του καπιταλιστικού κέντρου, η οποία θα έθετε εκ νέου το όριο μεταξύ ιστορίας και προϊστορίας. Αντίθετα παρέμεινε ένα ιδεολογικό απολίθωμα του 19ου αιώνα δίπλα στον μαρξισμό (προς μεγάλη χαρά φυσικά του επανακάμψαντος νεοφιλελευθερισμού, ο οποίος, αν και εξίσου γραφικός, επελαύνει διεθνώς μόνο και μόνο ελλείψει σοβαρού αντιπάλου).
Εδώ είναι μερικά αποσπάσματα μιας συνέντευξής του στο Ελευθεριακό Ραδιόφωνο (ο ραδιοσταθμός της γαλλικής αναρχικής ομοσπονδίας) το 1996 με την ευκαιρία της έκδοσης του βιβλίου του Η Άνοδος της Ασημαντότητας. Αξίζει να προσεχθεί η κατάρτιση των γάλλων αναρχικών και η ικανότητά τους να ακούν, σε πλήρη αντίθεση με την ξύλινη και εντελώς ιδεολογικίστικη γλώσσα των "δικών" μας τριτοκοσμικών στη συντριπτική πλειοψηφία τους αναρχορωμηών.
Από το Res Publica. Τα τονισμένα στοιχεία και οι διευκρινιστικοί σύνδεσμοι, από μένα.
Θ. Λ.
(δηλαδή Θοδωρής Λαμπρόπουλος)
Ζακ: Αυτό που εγώ θα ήθελα να επισημάνω είναι ότι μιλάτε συχνά για ευθύνη. Ωστόσο έχουμε την εντύπωση πως ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζετε την ιδέα της μη-βαρύτητας περιλαμβάνει σχεδόν όλον τον κόσμο και δεν αποδίδει στον καθένα την ευθύνη που του αναλογεί. Αντιθέτως, πιστεύω πως υπάρχει ένα νόημα αρκετά βαθύ, ολοένα αναπτυσσόμενο, ισχυρό και προσανατολισμένο προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Αυτό το νόημα δεν υπάρχει έτσι απλά στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα, στον αέρα, δεν προέρχεται από τα εκατομμύρια ανθρώπων που ακούν ραδιόφωνο ή βλέπουν τηλεόραση, αλλά είναι αποτέλεσμα ενορχηστρωμένης, συντονισμένης προσπάθειας. Θέλουν δηλαδή να πείσουν τον κόσμο ότι όλα αυτά δεν έχουν καμία βαρύτητα ή ότι έχουν μια σχετική βαρύτητα.
Κορνήλιος Καστοριάδης: Και βέβαια. Όμως επίσης είναι και αυτό που εγώ αποκαλώ ασημαντότητα. Ας δούμε για παράδειγμα τί συμβαίνει στην οικονομία: Έχουμε την θλιβερή επιχειρηματολογία του νεοφιλελευθερισμού, η οποία είναι γελοία. Και αυτό δεν έχει να κάνει με το ότι εμείς είμαστε αντίθετοι. Η επιχειρηματολογία αυτή είναι εγγενώς γελοία. Έχει ήδη απορριφθεί από αστούς οικονομολόγους, όπως τον Κέυνς και από άλλους, εδώ και 50-60 χρόνια. Και επανέρχεται με κάτι γιατροσόφια, με κάτι οικονομικά τεχνάσματα που είναι απλώς προκαταλήψεις. Κατά πάσα πιθανότητα, αυτοί που ωφελούνται δεν πιστεύουν πραγματικά σε όλα αυτά. Πιστεύουν στους ισολογισμούς, στα κέρδη και την εξουσία τους. Ο Ζυπέ, για παράδειγμα, λέει ό,τι νά ναι: Λέει ότι για να ξαναρχίσει η ανάπτυξη πρέπει να μειωθούν οι κρατικές δαπάνες. Δηλαδή ότι πρέπει να μειωθεί η πραγματική ζήτηση αγαθών και υπηρεσιών που παράγονται από την κοινωνία. Είναι γελοίο. Είναι σαν να λέμε ότι για να πέσει ο πυρετός πρέπει να χορηγηθεί ένα φάρμακο που τον αυξάνει. Πρόκειται για σαλτιμπάγκους. Από την άλλη, προφανώς, αυτό που συμβαίνει μέσα στην κοινωνία δεν στερείται νοήματος σε καμία περίπτωση. Αλλά αυτού του τύπου τα επιχειρήματα και τα σχόλια φανερώνουν την ανικανότητα των εκπροσώπων του συστήματος να επεξεργαστούν μια συνεκτική ιδεολογία. Ο φιλελευθερισμός του 19ου αιώνα ήταν μια ιδεολογία που έστεκε: «Υπάρχουν όλο και περισσότερες μηχανές. Και όσο οι μηχανές αυξάνονται, θα αυξάνεται και η ευτυχία». Αυτό ήταν βεβαίως εσφαλμένο, ήταν η ψευδαίσθηση της προόδου αλλά…
Ζακ: Ναι. Και έπειτα υπήρχε ένας ανοικτός δημόσιος διάλογος με τους σοσιαλιστές στοχαστές της εποχής…
Κ.Κ: Και επίσης ένα κίνημα σχετικού εκδημοκρατισμού της κοινωνίας. Είναι η εποχή που βγαίνουμε από τα παλιά καθεστώτα, που δημιουργούνται τα συνδικάτα…
Ζεράρ: Ένας ακροατής ρωτά για τη σχέση σας – φιλική, συγκρουσιακή ή κριτική – με το αναρχικό κίνημα. Ζακ, θα ήθελες να συνεχίσεις την ερώτηση κάνοντας κάποια αναφορά στην Άνοδο της Aσημαντότητας;
Ζακ: Ναι. Αφορά στο άρθρο Η δημοκρατία ως διαδικασία και ως καθεστώς, για το οποίο θα άξιζε να μιλήσουμε εκτενώς. Στο άρθρο αυτό λοιπόν υπάρχει η εξής φράση του Καστοριάδη: «μια κοινωνία χωρίς ρητούς θεσμούς εξουσίας είναι ένας παραλογισμός στον οποίο υπέπεσαν τόσο ο Μαρξ όσο και ο αναρχισμός». Θα ήθελα να επανέλθω αργότερα σε αυτή την φράση, την οποία δεν πρέπει ποτέ να την αποσυνδέσουμε από το υπόλοιπο κείμενο.
Κ.Κ: Ναι.




































